Κείμενο του Κωνσταντίνου Νίκα
Για ετούτο τον τόπο όμως Μάιος δεν σημαίνει μονάχα άνοιξη, έχει και μία ξεχωριστή αξία. Εμπεριέχει την θλιβερά επαίτειο της Αλώσεως της Κωνσταντινουπόλεως υπό των Οθωμανών Τούρκων και τον ηρωικό θάνατο του τελευταίου Αυτοκράτορα Κωνσταντίνου Παλαιολόγου και των συν αυτώ μαχομένων και πεσόντων αγωνιστών στα τείχη της Βασιλεύουσας στις 29 Μαίου 1453.
Ποιός ήταν όμως ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος; Ποιά τα μεγάλα γεγονότα εκείνης της ταραγμένης και αγνοημένης σήμερα εποχής; Και το κυριότερο, ποιό το μήνυμα και το δίδαγμα τους για εμάς τώρα τον Μάιο του 2011;
Ο Κωνσταντίνος γεννήθηκε στις 9 Φεβρουαρίου του 1404 και ηταν τέκνο του Μανουήλ Β’ Παλαιολόγου [Βυζαντινού Αυτοκράτορα] και της εκ Σερβίας Πριγκίπισσας Ελένης Δραγάση Παλαιολογίνας. Από τα μικράτα του αναμείχθηκε με τα κοινά έχοντας υπηρετήσει τόσο τον πατέρα του όσο και τον αδελφό του Ιωάννη, ο οποίος και ανέλαβε την εξουσία μετά τον θάνατο του Μανουήλ το 1425. Πιο συγκεκριμένα διετέλεσε επίτροπος της Βασιλείας στην Κωνσταντινούπολη μεταξύ των ετών 1437 και 1443 κατά την διάρκεια της απουσίας του Αυτοκράτορα στην Φερράρα και Φλωρεντία της Ιταλίας, εξαιτίας της συνόδου για την ένωση των Εκκλησιών. Μετά την επιστροφή του Ιωάννη Η’ ανέλαβε Δεσπότης του Μυστρά, θέση και την οποία κατείχε εώς και το 1448 όπου και ανήλθε στον θρόνο της Κωνσταντινουπόλεως [μετά τον θάνατο του αδελφού του] για να τον τιμήσει όσο κανείς άλλος εκτός από τον ιδρυτή της Πόλεως, Μεγάλο Κωνσταντίνο και να του χαρίσει μια έντιμη και ένδοξη πτώση.
Ολα τα έτη κατά τα οποία ο Κωνσταντίνος διαχειρίστηκε κρατικά αξιώματα διακρίθηκε για την σύνεση,το ήθος,την εντιμότητα και την ανδρεία του. Εδωσε στο Δεσποτάτο του Μυστρά την στερνή του αίγλη επεκτείνοντας την κυριαρχία του σε όλη την Πελοπόννησο, αφού αντιμετώπισε με επιτυχία τους Φράγκους. Και από εκεί, κοντά από την αρχαία Σπάρτη ξεκίνησε σαν άλλος Λεωνίδας για να γράψει το δικό του έπος, τις δικές του Θερμοπύλες. Οχι, δεν ήταν πολεμοχαρής, ούτε κάποιος που ονειροβατούσε κτίζοντας παλάτια στην άμμο. Μετά από μία ολόκληρη ζωή στην Βασιλική αυλή και στις θέσεις ευθύνης είχε πλήρη επίγνωση της δραματικής κατάστασης. Ηξερε πάρα πολύ καλά τι θα συναντήσει και τι τον περιμένει.
Η πάλαι ποτέ κραταιά Ανατολική Ρωμαική Αυτοκρατορία είχε μεταβληθεί σε μία θολή σκιά, ένα φάντασμα του ένδοξου παρελθόντος. Η Κωνσταντινούπολη, η Βασιλίδα των πόλεων που κυριαρχούσε σε ολη την χερσόνησο του Αίμου [Βαλκάνια],την Μικρά Ασία, την Συρία, την Αίγυπτο, την Παλαιστίνη, την Λιβύη, την Σικελία, την Νότιο Ιταλία και σε όλα τα νησιά της νοτιοανατολικής λεκάνης της μεσογείου είχε μείνει μονάχη και αβοήθητη μπροστά στα στίφη των Οθωμανών Τούρκων του Σουλτάνου Μεχμέτ Β’, που περίμεναν να την κατασπαράξουν όπως τα θηρία τους Χριστιανούς στις αρένες τους πρώτους 3 αιώνες μ,χ ,τους αιώνες των διωγμών του Χριστιανισμού. Η Πόλη που επί 1123 συναπτά έτη αποτέλεσε τον φάρο του πολιτισμού για όλη την οικουμένη ετοιμαζόταν να βυθιστεί στο βαθύ σκότος της δουλείας μαζί με το Ελληνικό έθνος. Το πως κατρακύλησε μια Αυτοκρατορία απο τα ουράνια στα τάρταρα είναι μία οδυνηρή ιστορία γεμάτη από ανικανότητα ηγεσιών, ολέθρια σφάλματα, προδοσίες και αρρωστημένους εγωισμούς.
Και όμως ο Κωνσταντίνος ενώ αντιλαμβανόταν πολύ καλά πως ήγγικεν η ώρα για το αναπόφευκτο τέλος δεν δίστασε ούτε στιγμή να φορέσει το αγκάθινο στεφάνι του μαρτυρίου, όπως και ο Ιησούς στην πορεία των Παθών προς τον Γολγοθά. Είχε την δυνατότητα να μην πιεί αυτό το πικρό ποτήρι, εκείνος όμως στάθηκε στις επάλξεις καιόμενος από την ιερά φλόγα της αίσθησης του καθήκοντος, της φιλοτιμίας και της φιλοπατρίας, αυτή την ιερά φλόγα που όποιον αγκαλιάσει τον οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια σε έργα μεγάλα και σπουδαία.
Βρέθηκε στην απελπιστικότερη θέση που έχει βρεθεί ποτέ ηγεμόνας απο καταβολής του ανθρωπίνου γένους. Οι εχθροί αμέτρητοι, οι δυνάμεις πενιχρές [μονάχα 4983 υπερασπιστές-μαχητές], οι φίλοι-σύμμαχοι μηδαμινοί [2000-3000 Βενετων και Γενοβέζων υπό τον ήρωα Ιουστινιάνη]. Το λάδι από το καντήλι της Πόλης είχε πλέον σωθεί, δεν αμφιταλαντεύθηκε ο Κωνσταντίνος καθόλου όμως.Προετοίμασε την Πόλη για την επερχόμενη πολιορκία με όσα μέσα διέθετε και έδωσε τον Λεωνίδειο αγώνα πολεμώντας ο ίδιος ως απλός στρατιώτης στα τείχη επί 53 ημέρες από τις 6 Απριλίου 1453.53 ημέρες αγωνίας, αγώνων, ηρωικών κατορθωμάτων και αυτοθυσίας.
Και στις 25 Μαίου, 4 ημέρες πριν την άλωση ήρθε η στιγμή του μεγάλου ναι η του μεγάλου όχι για τον Βασιλιά,αυτού του μεγάλου ναι η του μεγάλου όχι που κάθε άνθρωπος θα κληθεί να εκφράσει στην ζωή του για να γράψει με αυτόν τον τρόπο την μοίρα του.Ο Μεχμέτ Β ο Πορθητής στέλνει πρεσβεία και ζητάει την παράδοση της Πόλης από τον Αυτοκράτορα.
Ως αντάλλαγμα εγγυάται την ζωή των κατοίκων και παραχωρεί στον Κωνσταντίνο την ηγεμονία της Πελοποννήσου επιτρέποντας του παράλληλα να πάρει μαζί του όσους ακόλουθους και όσα πλούτη επιθυμεί. Μία άκρως δελεαστική πρόταση,μια σανίδα σωτηρίας για κάθε ευρισκόμενο στο χείλος του γκρεμού. Ο Αυτοκράτωρ ακλόνητος και αλύγιστος. Η απάντηση του προς τον σουλτάνο ήταν εξόχως υπερήφανη και Λακωνική [Την δε Πόλιν σοι δούναι ουκ εμόν εστίν ούτε άλλου των κατοικούντων. Κοινή γαρ γνώμη αυτοπροαιρέτως αποθάνωμεν και ου φεισόμεθα της ζωής ημών].
Το μολών λαβέ του μεσαιωνικού Ελληνισμού, η απάντηση η οποία κατατάσσει τον Κωνσταντίνο στις μέγιστες φυσιογνωμίες της παγκοσμίου ιστορίας. Η δε ομιλία του την παραμονή της αλώσεως εντός της Αγίας Σοφίας προς τους συμμαχητές και τον λαό είναι μνημειώδης και αποτελεί μάθημα ήθους , φιλοτίμου και ευγένειας ψυχής. Ενας χείμμαρος σθένους, φιλοπατρίας και αυταπάρνησης. Μία από τις κορυφαίες ομιλίες που έχει ποτέ απευθύνει κυβερνήτης.
Ετσι λοιπόν αφού απέρριψε αγέρωχα τις Τουρκικές προτάσεις, αλλά και τις εισηγήσεις των αξιωματούχων του για δραπέτευση και μετάβαση στο εξωτερικό [ Με σκοπό την οργάνωση σταυροφορίας εναντίων των Τούρκων] ο Κωνσταντίνος στάθηκε το ξημέρωμα της μαύρης Τρίτης 29 Μαίου 1453 στην πύλη του Αγίου Ρωμανού, στα τείχη της Βασιλεύουσας πανέτοιμος για την τελική μάχη,δίπλα στους συστρατιώτες του [Ολοι τους πανταχού νικήσαντας μη φοβηθέντες]. Και έπεσαν όλοι, ελεύθεροι όμως και απροσκύνητοι. Δίνοντας την ίδια την ζωή τους για την ελευθερία, την πατρίδα, την πίστη, τα ανώτερα ιδανικά της ανθρώπινης ύπαρξης. Και πότισαν το χώμα της Πόλης με το αίμα τους για να φυτρώσει ο σπόρος της απελευθέρωσης και να δώσει τον ωραιότερο του καρπό,την μεγάλη επανάσταση του 1821.
Αυτά συνέβησαν τότε. Ποιά η συνδεσή τους όμως με την δικιά μας καθημερινότητα; Διαβιώνουμε σε μία εποχή γεμάτη δυσκολίες. Πληθώρα προβλημάτων οικονομικών, επαγγελματικών, κοινωνικών, προσωπικών υποβαθμίζουν το επίπεδο της ζωής μας ενώ το μέλλον της Ελλάδος υπο τις παρούσες συνθήκες προδιαγράφεται ζοφερό με κύρια χαρακτηριστικά την ανασφάλεια και τον φόβο.
Εδώ ακριβώς έγγυται και η αξία του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου και των τελευταίων υπερασπιστών της Κωνσταντινουπόλεως. Είχαν όλα τα δεδομένα εναντίον τους. Γνώριζαν πως οι ελπίδες για επικράτηση ήσαν μηδαμινές. Παρόλα αυτά δεν καταβλήθηκαν αλλά έδωσαν και σε εμάς ένα μάθημα αγώνα και αυταπάρνησης. Μας δίδαξαν πως ο κάθε άνθρωπος έχει ιερό καθήκον να στέκεται όρθιος σε κάθε δυσκολία,σε κάθε συμφορά που θα του προκύψει. Μας έδειξαν πως σπουδαίος δεν είναι εκείνος ο οποίος γλεντάει και υπερηφανεύεται στην χαρά και στα πλούτη του [Τούτο είναι πανεύκολο για τον καθένα], αλλά εκείνος ο οποίος θα παλέψει με κάθε εμπόδιο για την επίτευξη του στόχου του,έστω και αν γνωρίζει πως αυτό είναι από πολύ δύσκολο εώς ακατόρθωτο.
Εκείνος που θα αντιμετωπίσει τις οδυνηρές στιγμές με γεναιότητα και αξιοπρέπεια. Αυτός που θα αφοσιωθεί πραγματικά σε ότι αγαπάει και θα κάνει τα πάντα για να κρατήσει το όνειρο της ζωής του ολοζώντανο. Εφόσον οι έσχατοι μαχητές της Πόλης δεν δείλιασαν ενώπιων του πλήθους των εχθρών και αγωνίστηκαν υπό αντίξοες συνθήκες,δίχως ελπίδα,εμείς ως απογονοί τους έχουμε το δικαίωμα να γονατίζουμε σε κάθε ατυχία της ζωής ,να γίνουμε ριψάσπιδες στην εργασία μας,στους ανθρώπους που αγαπάμε και στην κοινωνία γενικότερα;Αλήθεια δεν οφείλουμε να παραδειγματιστούμε από τους ήρωες αυτούς για να κερδίσουμε ότι μας αξίζει και να ορίσουμε εμείς την μοίρα μας;
Ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος επέδειξε απαράμιλλο ήθος και σθένος σε τραγικές στιγμές. Δεν εξαγοράστηκε, δεν δραπέτευσε, δεν εγκατέλειψε το κράτος και τον λαό του ενώ είχε την ευχέρεια να το πράξει. Αγωνίστηκε μέχρις εσχάτων και θυσιάστηκε για ότι εκπροσωπούσε και αγαπούσε και χάρισε στην Βυζαντινή Αυτοκρατορία με την υπερήφανη στάση του ένα ευκλεές και ένδοξο τέλος,ένα τέλος που άρμοζε σε μία πραγματικά μεγάλη αυτοκρατορία.Οταν το μεσημέρι της 29ης Μαίου 1453 ο Σουλτάνος Μεχμέτ Β’ ο Πορθητής εισερχόταν θριαμβευτικά στην Βασιλεύουσα ταυτόχρονα εξίσου θριαμβευτικά εισερχόταν και ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος , ο μαρμαρωμένος Βασιλιάς, ο γιός της γής και της φωτιάς στα Ηλύσια Πεδία. Εκεί όπου αναπαύονται οι αληθινοί ήρωες, αυτοί που εχουν γράψει το όνομα τους με ολόχρυσα γράμματα εις τους δέλτους της ιστορίας, αυτοί που με τα έργα τους έχουν καθιστεί αθάνατοι στους αιώνες των αιώνων.Ενας απο αυτούς ειναι και ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος. Ας τον τιμήσουμε και ας ακολουθήσουμε το παράδειγμα του αγαπητοί συνέλληνες !
Υ.Γ ο τίτλος του άρθρου προέρχεται από το σπουδαίο έργο ΜΑΡΜΑΡΩΜΕΝΟΣ ΒΑΣΙΛΙΑΣ του επίσης σπουδαίου μουσικοσυνθέτη Σταμάτη Σπανουδάκη.
